De effectiviteit van de inzet van rolmodellen krijgt steeds meer aandacht in zowel de hulpverlening als zorg. Isabella Spaans promoveerde op haar onderzoek naar rolmodellen. Als ze de werkwijze van OpenDoor hoort, met de uitgebreide matching tussen talent en begeleider, de inzet van rolmodellen die een vergelijkbare achtergrond als de talenten hebben en langdurig naast de talenten blijven staan, reageert ze enthousiast. “Het lijkt me een ijzersterke formule, juist omdat het voorbeeldfiguren zijn met een vergelijkbare achtergrond. Jongeren kiezen zelf wie zij als rolmodel zien en vaak kiezen ze dan vooral voor iemand in wie ze zichzelf herkennen. Dus niet een perfect en daarmee onbereikbaar iemand, maar juist iemand met rafelrandjes, iemand die ook zijn worstelingen heeft gekend. Als iemand op jou lijkt, dan vertrouw je diegene makkelijker. De beschikbaarheid van herkenbare voorbeeldfiguren is daarmee goud waard.”
Bij OpenDoor lopen uiteenlopende rolmodellen rond. Rolmodellen die weten hoe het is om op te groeien in lastige omstandigheden, maar ook laten zien waar hard werken je kan brengen. Eén van die rolmodellen is Bram Mvambanu. Als rapper bekend onder de naam Cycz. Hij vergaarde bekendheid door zijn optreden in het legendarische hiphopprogramma 101Barz. Bram stond op allerlei podia, met als recent hoogtepunt Concert at SEA. Hij neemt regelmatig talenten van OpenDoor mee de rapstudio in.
“Ik kreeg onlangs nog een enorm mooie reactie van een jongen, bij een workshop op een school met kinderen die het minder hebben. Ik vroeg wat ze wilden worden. Toen zei een jongetje: ‘Ik wil net als jij worden.’ Dat deed echt wat met me.”
Bram snapt ook dat het rolmodel zijn een verantwoordelijkheid hoort, dat hij moet letten op wat hij doet en zegt. Tegelijkertijd is hij heel duidelijk naar de talenten toe: hij is niet perfect. Ook hij maakt fouten. “De doelgroep prikt er zo doorheen als jij doet alsof je perfect bent. Ik heb ook mijn kwetsbaarheden en dat maakt me menselijk en herkenbaar.” Bram weet dat zijn eigen jeugd, hij groeide op in een arme wijk in Middelburg, hem ook helpt om de band met zijn talenten te versterken. “Als jij nooit iets op straat hebt gedaan, nemen ze jouw advies minder snel aan.”
Hij schetst de talenten een eerlijk beeld. “Ik vertel dat ik trots ben op wat ik heb bereikt, maar dat ik daar ook keihard voor heb gewerkt. Ik heb een tijdje gedacht dat het me niet zou lukken, maar ben doorgegaan en heb discipline gehouden. Ik stel me kwetsbaar op. Dat overbrugt de afstand. Als jij een stukje van jezelf blootgeeft, doen deze talenten dat ook. Dan voelt dat minder kwetsbaar.”
Bram ziet dat hij als rolmodel voor gedragsverandering kan zorgen. “Ze nemen op sommige vlakken eerder iets van mij aan, dan bijvoorbeeld van hun ouders. Als ik vertel dat ik naast mijn rapcarrière school ook belangrijk vond en altijd mijn best deed, dan zullen ze dat sneller over nemen. Ik heb het pad bewandeld, dat zij ook willen bewandelen.” Hij geeft nog een concreet voorbeeld. “Een talent wilde geen therapie volgen. Ik vertelde dat ik dat wel had gedaan en dat het me heel erg had geholpen. Daarna stond hij er wel voor open. Dat vind ik geweldig.”
Onderzoeker Isabella promoveerde op onderzoek naar rolmodellen in de geneeskundeopleiding. Een heel andere doelgroep, maar de onderliggende mechanismes zijn vergelijkbaar. “Het is lastig te onderbouwen wat de invloed van rolmodellen op gedragsverandering precies is. Er is wel een hele kluit aan onderzoek naar waarom geneeskundestudenten voor een bepaalde vervolgopleiding kiezen, en keer op keer blijken rolmodellen hier sturend in. Mensen die op jou lijken en die je een beeld kunnen schetsen van hoe jouw toekomst eruitziet als jij voor dat vervolg kiest.”
Ze stipt nog aan dat het in de context van OpenDoor heel fijn is dat talenten direct contact hebben met hun rolmodellen en dus alles kunnen vragen. “Ik kan me voorstellen dat een jongere wil weten: hoe heb jij de juiste stappen gezet? Hoe ben je van je foute vrienden afgekomen? Hoe ben jij gekomen waar je nu bent?”
Richelor Sprangers is een ander rolmodel binnen OpenDoor. Sprangers was profvoetballer, speelde onder meer voor NAC Breda en het nationale elftal van Haïti. “Ieder volwassen persoon hoort een rolmodel te zijn voor de jeugd. Als je dan ook nog kijkt naar het verhaal dat ik meeneem, dan hebben sommige talenten daar wel baat bij.”
Richelor is niet iemand die uit zichzelf vertelt dat hij bijvoorbeeld tegen Lionel Messi heeft gespeeld. Nee, hij zet het alleen in als hij weet dat het talenten helpt. “We hebben een talent dat in de jeugdopleiding van een profclub speelt. Ik zag dat hij bijna verdronk in zijn schema. Dan probeer ik hem te helpen, hem op te peppen, maar ook te kijken hoe we zijn planning kunnen aanpassen. Het is voor hem prettig dat hij dit kan doen met iemand die hetzelfde heeft ervaren.”
Richelor doet niet alsof hij de wijsheid in pacht heeft, maar legt wel uit wat de consequenties van keuzes zijn. Zo stopte hij met school om vol voor zijn voetbalcarrière te gaan, maar merkte hij later dat een diploma toch handig was geweest. “Delen uit je eigen ervaring werkt het beste voor onze doelgroep. Wat dat betreft zijn we allemaal rolmodellen binnen OpenDoor. Veel van ons hebben een verleden op straat, weten hoe de talenten denken en kennen hun taal. Daar kunnen wij goed mee omgaan.”
Veel van de lessen die Richelor deelt gaan over discipline. “Ik ben heel duidelijk: voetbal is prachtig, maar veel mensen zien alleen de voorkant. Zij zien niet wat je er allemaal voor moet laten en doen. Ik vertel talenten vaak dat ik bijna alles mocht doen wat een ander ook doet, alleen dat ik zelf de keuze maakte om het te laten. Omdat ik wist dat het impact zou hebben op mijn lichaam en mentaliteit als ik elke week op stap zou gaan, bier zou drinken en laat thuis zou komen.”
Hij maakt daarbij de koppeling naar school. “Ik wilde iets bereiken wat voor mij de wereld betekende. Daarvoor moest ik dingen accepteren. Denk je dat ik de training elke dag leuk vond? Op een kunstgrasveld bij 35 graden heen en weer rennen? Met een trainer die tegen me stond te schreeuwen? Nee, natuurlijk niet. Maar ik had een doel. Zoals deze talenten misschien als doel hebben om succesvol te worden, waar een diploma voor nodig is. Hun trainer is dan de docent, die af en toe boos wordt. Het voetbalveld is het klaslokaal, waar het vaak heel saai is. De teamgenoten met wie je soms ruzie hebt, zijn de klasgenoten naast wie je toch weer moet zitten. Je doet iets wat niet heel leuk is op dat moment, maar daar pluk je vier of vijf jaar later de vruchten van.”
Richelor weet: hij heeft bij sommige leerlingen een voorsprong door zijn ervaring en verhaal, maar hij kan niet iedereen veranderen. “Niet iedereen pikt het op of begrijpt het. Het zijn er meestal één of twee. Daarvoor doe je het.”
